Cử tạ Việt Nam và hành trình huy chương Olympic

Cử tạ Việt Nam có hai huy chương Olympic: bạc Bắc Kinh 2008 của Hoàng Anh Tuấn, đồng London 2012 của Trần Lê Quốc Toàn [4][6]. Hơn tám năm sau, IOC mới công nhận tấm đồng cho Quốc Toàn, vì người xếp trên anh bị hủy kết quả do doping [5].

Cử tạ Olympic là gì: cử giật, cử đẩy và tổng cử

Cử tạ thi đấu chỉ có hai bài, làm theo thứ tự: cử giật trước, cử đẩy sau [2]. Mỗi bài được tối đa ba lần cử. Lần tốt nhất của hai bài cộng lại thành tổng cử, và tổng cử quyết định thứ hạng [2][4].

• Cử giật: kéo tạ từ sàn lên thẳng hai tay trên đầu trong một động tác liền. Tạ phải đi sát người và được phép trượt dọc đùi [2].
• Cử đẩy: gồm hai nhịp. Nhịp đầu kéo tạ lên vai rồi đứng thẳng. Nhịp sau nhún gối, bật tạ lên thẳng tay qua đầu [2].

Trước khi có luật thi, lực sĩ thế kỷ 19 biểu diễn nâng tạ ở hội chợ lưu động và sân khấu tạp kỹ [1]. Giai đoạn ấy được kể trong bài thời kỳ hoàng kim của strongman. Chiếc tạ đòn thi đấu hôm nay là kết quả của cả thế kỷ cải tiến dụng cụ tập tạ.

Luật thi cũng từng khác. Từ năm 1928, Olympic thi ba bài: đẩy tạ qua đầu (press), cử giật và cử đẩy [1]. Bài press bị bỏ sau Olympic 1972 vì khó chấm và bị cho là có thể gây hại cho lưng [1]. Nữ chỉ được thi cử tạ Olympic từ Sydney 2000 [1].

Hạng cân đã đổi nhiều lần từ năm 1993, mỗi lần đổi là một bộ kỷ lục thế giới mới [1]. Theo luật IWF năm 2020, giải thế giới có 10 hạng cân mỗi giới, còn Olympic Tokyo chỉ có 7 [2].

Cử tạ, powerlifting và thể hình khác nhau ở đâu?

Ba môn này hay bị gọi chung là “tập tạ”, nhưng luật thi khác hẳn nhau.

Môn	Bài thi	Xếp hạng theo
Cử tạ Olympic	Cử giật, cử đẩy	Tổng lần tốt nhất của hai bài [2]
Powerlifting	Squat, đẩy ngực, deadlift	Tổng lần tốt nhất của ba bài [3]
Thể hình	Không nâng tạ trên sàn thi	Giám khảo chấm cơ bắp và dáng người

Cử tạ đòi đưa tạ từ sàn lên quá đầu, riêng cử giật chỉ trong một động tác liền [2]. Powerlifting không có bài nào đưa tạ qua đầu. Mỗi bài cũng được ba lần, và hòa tổng thì người nhẹ cân hơn xếp trên [3].

Thể hình thì không so ai nâng nặng hơn. Từ buổi thi thể hình đầu tiên của Eugen Sandow, người ta chấm hình thể chứ không chấm mức tạ. Liên đoàn cử tạ thế giới từng quản lý cả thể hình từ năm 1950, rồi tách ra năm 1969 [1].

Cử tạ Việt Nam ở Olympic: từ 2004 tới Paris 2024

Trong danh sách của Olympedia, cử tạ Việt Nam có mặt ở Olympic lần đầu năm 2004 [6]. Người mở đường là một vận động viên nữ, Nguyễn Thị Thiết, xếp thứ sáu ở Athens [6]. Tính tới Paris 2024, môn này có đại diện ở sáu kỳ Olympic liên tiếp [6].

Hoàng Anh Tuấn và tấm bạc Bắc Kinh 2008

Ngày 10/8/2008, Hoàng Anh Tuấn thi hạng 56 kg nam [4]. Anh cử giật 130 kg, cử đẩy 160 kg, tổng 290 kg, kém người vô địch 2 kg [4]. Mức cử đẩy 160 kg bằng mức cao nhất của cả hạng cân hôm đó [4].

Olympedia ghi đây là huy chương Olympic đầu tiên của một vận động viên nam Việt Nam. Với cả nước, đó là huy chương Olympic thứ hai, sau tấm bạc taekwondo của Trần Hiếu Ngân năm 2000 [4]. Với môn cử tạ, đây là huy chương Olympic đầu tiên [6].

Trần Lê Quốc Toàn và tấm đồng đến muộn

Ở London 2012, Quốc Toàn thi cùng hạng 56 kg. Anh cử giật 125 kg, cử đẩy 159 kg, tổng 284 kg [5]. Anh rời London ở vị trí thứ tư, kém người thứ ba 2 kg [5].

Cuối năm 2018, người đứng thứ ba bị phát hiện dùng chất cấm [5]. Ủy ban Olympic quốc tế (IOC) họp ngày 25/11/2020 để phân bổ lại huy chương. Hôm sau, báo chí đưa tin tấm đồng thuộc về Quốc Toàn [5]. Báo Nhân Dân viết tên anh là Trần Quốc Toàn, còn Olympedia ghi Trần Lê Quốc Toàn [5][6].

Ở Rio 2016, Quốc Toàn xếp thứ năm với tổng cử 275 kg [7]. Đó là lần cuối hạng 56 kg có mặt ở Olympic; hạng này cũng rời khỏi Á vận hội [7].

Từ Rio 2016 tới Paris 2024

Với bộ hạng cân mới, hạng nam nhẹ nhất ở Olympic Tokyo là 61 kg [2]. Thạch Kim Tuấn dự hai kỳ 2016 và 2020 nhưng đều không hoàn thành phần thi; bảng kết quả không ghi lý do [6]. Trước Rio, trưởng bộ môn cử tạ cho biết anh đã phục hồi được khoảng hơn 90% sau chấn thương [8]. Ở Paris 2024, đội có một suất và không có huy chương [6].

Vô địch thế giới và kỷ lục của cử tạ Việt Nam

Giải vô địch thế giới thi theo hạng cân của IWF chứ không theo chương trình Olympic [7]. Nhờ vậy các đô cử hạng nhẹ vẫn có sân tranh tài sau khi hạng 56 kg rời Olympic.

• 2014: ở giải thế giới, Thạch Kim Tuấn cử giật 135 kg, phá kỷ lục châu Á và kỷ lục trẻ thế giới. Tổng cử 296 kg cũng là kỷ lục trẻ thế giới [8].
• 2017, tại Mỹ: Thạch Kim Tuấn giành cả ba vàng hạng 56 kg: giật 126 kg, đẩy 153 kg, tổng 279 kg. Trần Lê Quốc Toàn giành cả ba bạc [7].
• 2023, tại Riyadh: Lại Gia Thành giành ba vàng hạng 55 kg: giật 123 kg, đẩy 146 kg, tổng 269 kg. Ngô Sơn Đỉnh giành ba bạc [7].

VnExpress gọi chức vô địch năm 2023 là lần thứ hai Việt Nam có đô cử vô địch thế giới [7]. Tính tới năm 2023, Gia Thành còn là đô cử Việt Nam duy nhất vô địch SEA Games ba kỳ liên tiếp [7]. Quốc Toàn từng giành vàng SEA Games 2011 với 280 kg [5].

Ở Olympic trẻ, Thạch Kim Tuấn giành vàng năm 2010, Ngô Sơn Đỉnh giành vàng năm 2018 [6]. Khi đọc tin kỷ lục, bạn nên để ý chữ “trẻ”: kỷ lục thế giới năm 2014 của Kim Tuấn là kỷ lục trẻ [8].

Cử tạ nữ Việt Nam

Cử tạ nữ vào Olympic từ năm 2000, và chỉ bốn năm sau Việt Nam đã có đại diện nữ [1][6]. Theo danh sách của Olympedia, cử tạ nữ Việt Nam có bốn lần vào tốp sáu Olympic nhưng chưa có huy chương [6].

• Nguyễn Thị Thiết: thứ sáu ở Athens 2004, thứ tư ở Bắc Kinh 2008, thứ hạng Olympic cao nhất của cử tạ nữ Việt Nam [6].
• Nguyễn Thị Thuỷ: thứ sáu ở London 2012 [6].
• Hoàng Thị Duyên: thứ năm ở Olympic Tokyo 2020 [6].
• Vương Thị Huyền: hai bạc và một đồng hạng 48 kg ở giải thế giới 2015 tại Houston. Cùng năm, chị giành một vàng châu Á [8].

Ở Olympic trẻ 2018, Nguyễn Thị Thu Trang giành huy chương bạc [6].

Người tập gym học được gì từ cử tạ?

Bạn không cần thi đấu mới được lợi từ cử tạ. Luật đòi tạ đi sát người và cho trượt dọc đùi khi kéo [2]. Đó cũng là điều bạn tập khi học deadlift đúng kỹ thuật. Còn kiểu đỡ tạ ngồi xuống trong cử giật và cử đẩy đòi bạn giữ vững tư thế squat sâu [2].

Về sức bật, một phân tích gộp năm 2016 gom 6 nghiên cứu, 232 người đã có kinh nghiệm tập tạ [9]. Trong các nghiên cứu này, nhóm tập bài cử tạ từ 6 tuần trở lên bật cao hơn nhóm đối chứng trung bình 7,7% [9]. So với tập tạ truyền thống, mức hơn là 5,1%; so với tập nhảy (plyometric) thì không khác biệt [9]. Số nghiên cứu ít, người tham gia chủ yếu là vận động viên trẻ, nên đừng coi đây là con số đúng cho mọi người.

Sai lầm hay gặp khi tập theo cử tạ

Sai lầm thứ nhất là xem video rồi lao vào cử giật tạ nặng khi chưa học kỹ thuật. Lỗi dễ thấy là để tạ văng xa người và giật bằng tay. Nếu muốn thử, hãy bắt đầu bằng thanh nhẹ, học từng phần động tác, và có người biết kỹ thuật đứng xem.

Sai lầm thứ hai là lấy vận động viên làm thước đo. Hoàng Anh Tuấn cử đẩy 160 kg khi nặng 55,97 kg [4], tự tính ra gần gấp 2,9 lần cân nặng. Đó là thành quả nhiều năm tập chuyên nghiệp, không phải mốc cho bạn.

Câu hỏi thường gặp

Cử tạ Việt Nam có bao nhiêu huy chương Olympic?

Hai huy chương, cùng ở hạng 56 kg nam: bạc 2008 của Hoàng Anh Tuấn, đồng 2012 của Trần Lê Quốc Toàn [6]. Tấm đồng được IOC phân bổ lại năm 2020 [5].

Ai là vận động viên cử tạ Việt Nam đầu tiên giành huy chương Olympic?

Hoàng Anh Tuấn, với huy chương bạc hạng 56 kg ở Bắc Kinh 2008, tổng cử 290 kg [4]. Đó cũng là huy chương Olympic đầu tiên của một vận động viên nam Việt Nam [4].

Cử tạ Olympic khác powerlifting và thể hình thế nào?

Cử tạ thi cử giật và cử đẩy, xếp hạng theo tổng hai bài [2]. Powerlifting thi squat, đẩy ngực và deadlift, tính tổng ba bài [3]. Thể hình không thi nâng tạ mà chấm hình thể.

Cử tạ nữ Việt Nam có thành tích gì nổi bật?

Ở Olympic, cao nhất là hạng tư của Nguyễn Thị Thiết năm 2008 [6]. Ở giải thế giới 2015, Vương Thị Huyền giành hai bạc một đồng hạng 48 kg [8].

Cử giật và cử đẩy là gì?

Cử giật là đưa tạ từ sàn lên thẳng tay trên đầu trong một động tác liền [2]. Cử đẩy chia hai nhịp: kéo tạ lên vai, rồi bật tạ qua đầu [2].

Tài liệu tham khảo

1. Olympedia (2026). Weightlifting — mô tả lịch sử môn cử tạ Olympic. olympedia.org
2. International Weightlifting Federation (2020). Technical and Competition Rules & Regulations 2020, mục 1.2 và mục 2. iwlf.in
3. International Powerlifting Federation (2026). Technical Rulebook 2026, mục General rules of powerlifting. powerlifting.sport
4. Olympedia (2026). Bantamweight (≤56 kg), Men — Weightlifting, 2008 Summer Olympics. olympedia.org
5. Báo Nhân Dân (2020). Trần Quốc Toàn là chủ nhân Huy chương đồng Olympic 2012. nhandan.vn
6. Olympedia (2026). Vietnam in Weightlifting. olympedia.org
7. VnExpress (2023). Lực sĩ Việt Nam vô địch cử tạ thế giới. vnexpress.net
8. Thể thao & Văn hóa (2016). Cử tạ Việt Nam chờ điều kỳ diệu. thethaovanhoa.vn
9. Hackett D et al. (2016). Olympic weightlifting training improves vertical jump height in sportspeople: a systematic review with meta-analysis. British Journal of Sports Medicine. PMID: 26626268