Cách cầm tạ đúng: các kiểu cầm và độ rộng tay
Cách cầm tạ đúng là nắm chắc thanh đòn bằng cả bàn tay, giữ cổ tay thẳng và chọn kiểu cầm hợp với động tác. Phần lớn bài đẩy dùng cầm sấp, tay rộng vừa phải. Phần lớn bài kéo cũng cầm sấp, và chỉ đổi kiểu cầm khi có lý do rõ ràng.
Các kiểu cầm thanh đòn và dùng cho động tác nào
Một kiểu cầm gồm ba yếu tố: hướng lòng bàn tay, độ rộng hai tay và ngón cái có quấn quanh thanh hay không. Bảng dưới gom các kiểu hay gặp nhất.
| Kiểu cầm | Lòng bàn tay | Thường dùng cho |
|---|---|---|
| Cầm sấp | Hướng xuống, về phía chân | Đẩy ngực, đẩy vai, kéo cáp, chèo, deadlift nhẹ |
| Cầm ngửa | Hướng lên, về phía mặt | Cuốn tạ tay trước, một số biến thể chèo |
| Cầm trung tính | Hai lòng bàn tay đối diện nhau | Tạ đơn kiểu búa, tay cầm song song |
| Cầm so le | Một tay sấp, một tay ngửa | Deadlift nặng |
| Hook grip | Sấp, ngón cái nằm sát thanh, hai ngón đầu đè lên | Cử tạ, deadlift |
Khoá ngón cái nghĩa là ngón cái quấn ngược chiều bốn ngón kia quanh thanh. Không khoá nghĩa là ngón cái nằm cùng phía với bốn ngón.
Cầm sấp và cầm ngửa khác nhau ở đâu
Đổi hướng lòng bàn tay làm đổi cơ nào hoạt động nhiều hơn. Khi đẩy ngực với cầm ngửa, nhị đầu và phần đòn của cơ ngực hoạt động nhiều hơn cầm sấp. Đó là kết quả đo điện cơ trên 12 nam khỏe mạnh, ở tư thế giữ tĩnh [1].
Tác giả nhận xét các thay đổi khi đổi tư thế tay đều nhỏ [1]. Họ khuyên chọn kiểu cầm theo tư thế trong môn thể thao của mình, không cố tập một cơ riêng. Vì vậy đừng đổi kiểu cầm chỉ để “nhắm” một cơ.
Với kéo cáp lưng, cầm sấp cho lưng xô hoạt động nhiều hơn cầm ngửa, dù tay rộng hay hẹp. Thử nghiệm ngẫu nhiên trên 12 nam đo ở mức 70% 1RM [2]. Muốn tập lưng xô thì cầm sấp là lựa chọn mặc định hợp lý, như trong hướng dẫn kỹ thuật lat pulldown.
Cũng trong thử nghiệm đó, nhị đầu hoạt động không khác nhau giữa hai kiểu cầm [2].
Cách cầm tạ khi deadlift: sấp, so le và nguy cơ đứt gân
Deadlift là động tác mà sức nắm có thể yếu đi trước các cơ lớn. Cầm so le giúp thanh đòn khỏi lăn ra khỏi các ngón, nên người nâng nặng hay dùng. Kỹ thuật cả động tác nằm trong bài deadlift từ cơ bản.
Cầm so le có thể đi kèm một rủi ro với tay ngửa, và dữ liệu hiện có chỉ ở mức mô tả. Một nghiên cứu mô tả dịch tễ qua video đã tìm được 35 ca đứt gân nhị đầu đầu xa ở nhiều hoạt động khác nhau. Trong đó, 25 ca xảy ra khi deadlift [3]. Trong các ca có cầm so le, toàn bộ vết đứt nằm ở tay ngửa, và khuỷu tay đang duỗi thẳng.
Cần đọc kỹ giới hạn. Đây là video chọn lọc, toàn nam, không có nhóm đối chứng, và không biết bao nhiêu người cầm so le mà không đứt. Nghiên cứu không chứng minh cầm so le gây đứt gân; các tác giả chỉ gợi ý cầm sấp hai tay có thể giảm nguy cơ [3].
Thực tế: tập mức vừa thì cầm sấp hai tay. Khi cầm sấp bắt đầu tuột ở mức nặng, hãy chuyển sang hook grip hoặc dây kéo trước khi chuyển sang so le. Đây là gợi ý thực hành theo suy luận từ [3] và kinh nghiệm phòng tập, chưa có nghiên cứu so hook grip với cầm so le ở deadlift.
Nếu bạn nghe tiếng bục hoặc đau nhói đột ngột ở khuỷu tay, sưng hay yếu hẳn khi gập tay, hãy ngừng tập và đi khám sớm.
Hook grip và cầm không khoá ngón cái
Hook grip là cầm sấp có ngón cái nằm sát thanh, rồi hai ngón đầu đè lên ngón cái. Theo kinh nghiệm phòng tập, ngón cái sẽ đau lúc đầu.
Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 11 nam tập luyện tốt, đều đã quen hook grip ít nhất 3 tháng, cho kết quả nhất quán. Cả 11 người đều nâng power clean 1RM nặng hơn với hook grip so với cầm khoá thường [4]. Họ cũng báo cảm giác chắc tay hơn ở các mức tạ dưới tối đa (trong dải 75-100% 1RM), nhưng không phải ở mức tối đa [4].
Cỡ mẫu nhỏ, toàn người đã quen kỹ thuật, và đo ở power clean chứ không phải deadlift.
Còn cầm không khoá ngón cái, theo kinh nghiệm phòng tập, nhiều người dùng khi đẩy ngực vì cổ tay thoải mái hơn. Chưa thấy nghiên cứu nào về kiểu cầm này, nên bài không kết luận về độ an toàn. Theo suy luận của người viết, thanh dễ trượt hơn, nên cần có người bảo vệ.
Độ rộng tay khi đẩy ngực
Độ rộng tay đổi mức đóng góp của tam đầu và nhị đầu khi đẩy. Trong thử nghiệm 28 nam, tay hẹp cho mức 6RM thấp hơn tay vừa và tay rộng [5]. Mẫu gồm cả người mới tập và người đã tập sức mạnh. Hoạt động nhị đầu tăng khi tay rộng ra, còn tam đầu thấp hơn ở tay rộng [5].
Điều này khớp với nghiên cứu đầu. Ở đó, tay hẹp hơn thì tam đầu hoạt động nhiều hơn và một phần cơ ngực bớt đi [1]. Chênh lệch điện cơ ở tam đầu nhỏ và chưa chứng minh tăng cơ nhiều hơn. Vì thế không cần đổi độ rộng tay chỉ để nhắm tam đầu.
Về vai, một mô hình máy tính dựa trên 10 người tập có kinh nghiệm cho kết quả sau. Khi tay hẹp hơn 1,5 lần chiều rộng hai mỏm cùng vai, lực nén khớp cùng đòn giảm. Lực cắt phía sau ở khớp vai cũng giảm [6]. Đây là ước tính từ mô hình, không phải theo dõi chấn thương thật.
Gộp lại: hãy chọn độ rộng vừa phải, không quá rộng, rồi chỉnh theo cảm giác ở vai và khuỷu [5][6]. Chi tiết tư thế nằm ở bài bench press đúng cách.
Về cổ tay: giữ cổ tay thẳng, thanh tạ nằm trên gót bàn tay chứ không nằm lên các ngón. Đây là nguyên tắc kỹ thuật phổ biến, chưa có nguồn trong bài. Nếu cổ tay đau, xem nguyên nhân đau cổ tay khi tập.
Độ rộng tay khi kéo cáp
Nhiều người tin tay rộng kích hoạt lưng xô nhiều hơn. Thử nghiệm trên 15 nam so ba độ rộng: 1, 1,5 và 2 lần chiều rộng hai mỏm cùng vai [7]. Mức 6RM với tay hẹp là 80,3 kg và tay vừa 80 kg, cao hơn tay rộng với 77,3 kg [7].
Khi phân tích cả chuyển động, hoạt động điện cơ của lưng xô, cơ thang và cơ dưới gai tương tự nhau giữa ba độ rộng. Chỉ ở pha hạ tạ, lưng xô và cơ dưới gai hoạt động nhiều hơn ở tay rộng so với tay hẹp [7].
Chênh lệch nhỏ, nên tay vừa là lựa chọn hợp lý: nâng nặng ngang tay hẹp, còn hoạt động cơ nhìn chung tương tự tay rộng. Các số liệu trên chỉ đo ở kéo cáp.

Cách cầm tạ đơn đúng
Với tạ đơn, nắm trọn cán bằng cả bàn tay, ngón cái quấn quanh, tạ thẳng hàng với cẳng tay. Khi đẩy ngực tạ đơn, có thể xoay lòng bàn tay từ sấp sang trung tính cho vai dễ chịu hơn. Đây là kinh nghiệm phòng tập, chưa có nguồn trong bài.
Sức nắm hết trước cơ chính: dùng dây kéo thế nào
Ở deadlift, sức nắm có thể là yếu tố giới hạn trước các cơ lớn [8]. Dây kéo nhắm đúng điểm này. Trong một thử nghiệm trên 16 nam, mỗi người làm bốn hiệp bốn lần deadlift. Khi giữ nguyên mức tạ 80% 1RM không dây, dùng dây cho độ mỏi sức nắm thấp hơn. Thanh đòn cũng di chuyển nhanh hơn và gắng sức cảm nhận thấp hơn. Khi tăng tạ lên 80% 1RM có dây, độ mỏi sức nắm vẫn thấp hơn không dây. Nhưng thanh đòn chậm hơn và gắng sức cảm nhận không thấp hơn [8].
Nếu dùng dây ở mọi hiệp, sức nắm có thể ít được tập hơn. Đây là suy luận của người viết, chưa có nghiên cứu trong bài kiểm chứng. Theo kinh nghiệm phòng tập, có thể để dây cho các hiệp nặng cuối buổi. Cách dùng chi tiết có trong bài về dây kéo lưng.
Sai lầm hay gặp khi cầm tạ
- Cầm tạ bằng các ngón thay vì gót bàn tay khi đẩy, làm cổ tay gập ngược ra sau.
- Tay quá rộng khi đẩy ngực chỉ vì “nhìn ngực to hơn”, rồi vai kêu lên.
- Luôn cầm so le một bên cho tiện, không đổi tay.
- Dùng dây kéo từ hiệp đầu tiên ở mọi buổi, trong khi muốn tập sức nắm.
Câu hỏi thường gặp
Cách cầm tạ đúng là thế nào?
Nắm trọn thanh bằng cả bàn tay, giữ cổ tay thẳng và chọn kiểu cầm theo động tác. Cầm sấp là mặc định cho đa số bài đẩy và kéo. Khi đẩy ngực, tay hẹp nâng được ít hơn [5]. Khi kéo cáp, độ rộng từ 1 đến 2 lần bề rộng hai mỏm cùng vai kích hoạt cơ tương tự nhau [7].
Cách cầm tạ đơn đúng ra sao?
Nắm trọn cán bằng cả bàn tay, ngón cái quấn quanh. Có thể dùng cầm trung tính nếu vai không thoải mái với cầm sấp. Phần này dựa vào kinh nghiệm kỹ thuật, chưa có nguồn riêng trong bài.
Tay hẹp hay rộng khi đẩy ngực thì tốt hơn?
Bằng chứng chỉ cho thấy tay hẹp nâng được ít hơn tay vừa và tay rộng [5]. Trong mô hình máy tính, tay hẹp hơn 1,5 lần bề rộng hai mỏm cùng vai làm giảm tải khớp vai [6]. Độ rộng cụ thể nên chỉnh theo cảm giác ở vai và khuỷu. Nếu đau kéo dài hoặc đau tăng khi tập, hãy dừng động tác đó và đi khám bác sĩ.
Tài liệu tham khảo
- Lehman GJ (2005). The influence of grip width and forearm pronation/supination on upper-body myoelectric activity during the flat bench press. Journal of Strength and Conditioning Research. PMID: 16095407
- Lusk SJ et al. (2010). Grip width and forearm orientation effects on muscle activity during the lat pull-down. Journal of Strength and Conditioning Research. PMID: 20543740
- Kapicioglu M et al. (2021). The Role of Deadlifts in Distal Biceps Brachii Tendon Ruptures: An Alternative Mechanism Described With YouTube Videos. Orthopaedic Journal of Sports Medicine. PMID: 34250167
- Oranchuk DJ et al. (2019). Improvement of Kinetic, Kinematic, and Qualitative Performance Variables of the Power Clean With the Hook Grip. International Journal of Sports Physiology and Performance. PMID: 30204518
- Saeterbakken AH et al. (2021). The Effect of Grip Width on Muscle Strength and Electromyographic Activity in Bench Press among Novice- and Resistance-Trained Men. International Journal of Environmental Research and Public Health. PMID: 34198674
- Noteboom L et al. (2024). Effects of bench press technique variations on musculoskeletal shoulder loads and potential injury risk. Frontiers in Physiology. PMID: 38974522
- Andersen V et al. (2014). Effects of grip width on muscle strength and activation in the lat pull-down. Journal of Strength and Conditioning Research. PMID: 24662157
- Jukic I et al. (2021). Ergogenic effects of lifting straps on movement velocity, grip strength, perceived exertion and grip security during the deadlift exercise. Physiology & Behavior. PMID: 33306977

Để lại một bình luận