Bodybuilding là gì: các hạng thi và lịch sử

Bodybuilding là gì? Đây là môn thi chấm hình thể: giám khảo so sánh khối cơ, độ cân đối, độ nét và cách trình diễn, không đo mức tạ vận động viên nâng được [1][6]. Hệ chuyên nghiệp của IFBB Pro League có 12 hạng thi, gồm hạng nam, hạng nữ và hạng xe lăn [1][2].

Bài này đi qua cách chấm, các hạng thi và những mốc lịch sử có nguồn xác nhận. Số liệu luật lấy từ trang luật của IFBB Pro League, đề ngày cập nhật 30/09/2026 [1]. Luật đổi theo năm, nên bạn luôn đối chiếu với luật của giải cụ thể.

Bodybuilding là gì và khác powerlifting thế nào

Thi bodybuilding thường nhấn mạnh độ nét, kích thước và sự cân đối của cơ thể [6]. Ở powerlifting, sức mạnh là tiêu chí chính; cử tạ Olympic cần cả sức mạnh lẫn kỹ thuật nâng [6].

Bạn có thể đọc thêm về powerlifting và cử tạ Việt Nam ở Olympic.

Bodybuilding chưa phải môn Olympic. IFBB từng tìm cách đưa môn này vào Thế vận hội từ đầu những năm 2000 nhưng không thành [6]. Mr. Olympia là giải do IFBB tổ chức từ năm 1965 [2], không liên quan đến Thế vận hội Olympic.

Một cuộc thi bodybuilding được chấm thế nào

Lấy hạng Open nam làm ví dụ. Ở vòng chấm, mỗi người có tối đa 60 giây làm 8 tư thế bắt buộc theo đúng thứ tự [1]. Tám tư thế đó là:

1. Hai tay co từ phía trước
2. Xòe lưng từ phía trước
3. Tư thế ngực nghiêng
4. Hai tay co từ phía sau
5. Xòe lưng từ phía sau
6. Tư thế tay sau nghiêng
7. Bụng và đùi
8. “Most muscular” (cơ bắp nhất)

Sau đó cả nhóm xếp hàng, quay bốn hướng và được gọi ra so sánh trực tiếp theo từng nhóm [1]. Ở vòng chung kết, mỗi người có tối đa 3 phút tạo dáng theo nhạc tự chọn. Sau đó cả nhóm làm bài tạo dáng đối đầu (posedown) dài 60 giây [1].

Cách tính điểm khác nhau giữa các hạng. Ở Open, vòng chấm và vòng chung kết mỗi vòng chiếm 50% điểm [1]. Ở 212, Classic Physique và Men’s Physique, vòng chấm chiếm 100% điểm [1]. Ở chung kết, vòng gọi ra so sánh có thể được chấm lại và thay điểm cũ nếu trọng tài trưởng quyết định [1]. Open, 212 và Classic Physique đều cấm dùng đạo cụ [1].

Hạng Open và hạng 212 là gì

Open là hạng nam kinh điển của môn này. Người thắng giải Mr. Olympia ở hạng Open được công nhận là vận động viên bodybuilding nam chuyên nghiệp số một thế giới [6]. Muốn xem danh sách người thắng, bạn đọc bài Mr. Olympia qua các năm.

212 là hạng nam riêng, cùng 8 tư thế bắt buộc và cùng bài tạo dáng 3 phút như Open [1]. Trang luật của IFBB Pro League không ghi giới hạn cân cho cả Open lẫn 212 [1], nên bài không nêu con số. Bạn kiểm lại luật của giải cụ thể.

Classic Physique và Men’s Physique: hạng có giới hạn theo chiều cao

Hai hạng này khác Open ở chỗ có bảng cân nặng tối đa theo chiều cao [1]. Classic Physique có 5 tư thế bắt buộc, không có “most muscular”, và bài tạo dáng chung kết dài tối đa 2 phút [1]. Hạng này có mặt ở Mr. Olympia từ năm 2016 [6].

Ví dụ trong bảng luật: người cao 5’10” (177,8 cm) ở Classic Physique nặng tối đa 212 lb (96,2 kg). Cùng chiều cao đó, Men’s Physique cho tối đa 202 lb (91,6 kg) [1].

Men’s Physique không có bộ tư thế bắt buộc như Open. Vận động viên mặc quần short, đi tới giữa sân khấu và làm các lượt quay trước, quay sau [1].

Bodybuilding nữ là gì và các hạng của nữ

Bodybuilding nữ là hạng Women’s Bodybuilding. Vận động viên làm 7 tư thế bắt buộc, giống Open nam nhưng không có “most muscular”. Ở chung kết, họ tạo dáng tối đa 3 phút rồi posedown 60 giây [1].

Ngoài ra hệ chuyên nghiệp còn nhiều hạng nữ nhẹ cơ hơn. Women’s Physique có 5 tư thế bắt buộc và bài tạo dáng 2 phút [1]. Figure chấm qua bốn lượt quay trong bộ bikini hai mảnh và giày cao gót [1]. Bikini chấm tư thế trước, sau và cách bước đi người mẫu [1].

Wellness cũng chấm qua các lượt quay, bước đi người mẫu và bài trình diễn 45 giây [1]. Hạng này được đưa vào NPC, NPC Worldwide và IFBB Pro League từ năm 2020 [7]. Fitness thêm bài thể dục tối đa 2 phút, bắt buộc có hít đất, đá cao chân, giữ thân dạng chân (straddle hold) và xoạc ngang (side split) [1].

Nghiệp dư và chuyên nghiệp khác nhau ở đâu

IFBB Pro League là hệ chuyên nghiệp. Muốn có thẻ pro, vận động viên phải đi qua giải Pro Qualifier của NPC hoặc NPC Worldwide [2]. Wikipedia mô tả người có thẻ pro được thi ở các giải có tiền thưởng [6].

Năm 2025, NPC Worldwide tổ chức 547 giải nghiệp dư, gồm 109 giải Pro Qualifier và 438 giải khu vực [2]. IFBB Pro League và NPC Worldwide cùng tổ chức giải ở 73 quốc gia [2]. Theo luật NPC Worldwide, bodybuilding nam chia theo hạng cân. Một giải có 7 hạng, từ bantamweight (đến 65 kg) tới super-heavyweight (trên 102 kg) [3].

Lịch sử bodybuilding: các mốc có nguồn xác nhận

Năm 1901, Eugen Sandow tổ chức buổi thi cơ bắp đáng kể đầu tiên ở Royal Albert Hall, London [4]. Chuyện này được kể kỹ hơn trong bài Eugen Sandow và buổi thi thể hình đầu tiên. Hai năm sau, Bernarr Macfadden dựng cuộc thi ở Madison Square Garden, New York, nhằm tìm “người đàn ông phát triển hoàn hảo nhất” [4].

Cuộc thi của Macfadden chưa chấm riêng khối cơ. Giám khảo nhìn cả cân đối, sức khỏe và sự phát triển đồng đều [4].

Cuộc thi tại Amsterdam, bang New York, ngày 10/06/1939 hay được coi là Mr. America đầu tiên, và Bert Goodrich thắng [4]. Năm 1940, Mr. America được AAU chấp thuận, John Grimek thắng [4]. Cơ bắp được nhấn mạnh hơn, nhưng cân đối, tạo dáng và dáng chung vẫn gần như quan trọng như trong các cuộc thi đầu của Macfadden [4].

IFBB do hai anh em Joe và Ben Weider lập năm 1946 tại Montreal [2]. Giải Mr. Olympia đầu tiên diễn ra ngày 18/09/1965 tại Brooklyn Academy of Music, New York [2]. Năm 1981, Jim Manion lập NPC, nay là nhánh nghiệp dư của IFBB [6].

Với nữ, Ms. Olympia đầu tiên diễn ra ở Philadelphia khoảng năm 1980, và Rachel McLish thắng [5]. Các nguồn không thống nhất về cuộc thi nữ đầu tiên. Theo lời Rachel McLish trên Iron Man, giải US Women’s Championships khoảng năm 1980 là cuộc thi bodybuilding nữ “thật” đầu tiên [5]. Wikipedia lại dẫn cuộc thi năm 1978 ở Canton, Ohio [6].

Ngày 27/11/2005, hai anh em Weider công bố IFBB Pro League, tách riêng khỏi liên đoàn quốc tế IFBB [2]. Lúc đó hệ chuyên nghiệp có 4 hạng với 15 giải. Năm 2025, con số là 12 hạng và 194 giải [2].

Thể hình ở Việt Nam

Thể hình có trong SEA Games 31, tổ chức tại Việt Nam năm 2022. Ngày 13/05, Việt Nam thắng 2 trong 3 nội dung thể hình của ngày hôm đó [8]. Đó là Phạm Văn Mách ở hạng 55 kg và Đặng Thanh Tùng ở hạng dưới 65 kg [8]. Hai nội dung được bài báo nêu đều thi theo hạng cân, không phải theo tên hạng như Open hay Classic Physique [8].

Ở hệ chuyên nghiệp, lịch của IFBB Pro League ghi giải Musclecontest Vietnam Pro, hạng Men’s Physique, ngày 24/10/2026 tại TP. Hồ Chí Minh [9]. Danh sách thi đấu gồm vận động viên từ nhiều nước [9].

Tập theo lối bodybuilding mà không thi

Phần lớn người tập gym không bước lên sân khấu. Bạn vẫn tập theo lối thể hình, tức tập để tăng cơ và cân đối cơ thể. Bạn không cần luyện tư thế bắt buộc hay chạy theo hạng cân. Các nguyên tắc về số lần lặp nằm trong bài tập bao nhiêu rep để tăng cơ.

Sai lầm hay gặp là lấy cơ thể của vận động viên trên sân khấu làm mốc cho cơ thể quanh năm của mình. Hình ảnh đó là trạng thái chuẩn bị riêng cho ngày thi.

Wikipedia dẫn các nghiên cứu từ thập niên 2010 thấy tỷ lệ tử vong cao hơn ở vận động viên bodybuilding. Các rủi ro được nêu gồm đột tử tim và chất tăng hiệu suất [6]. Cách chuẩn bị thi như đổi cân nặng cực đoan hay cố ý mất nước cũng được nhắc tới [6]. Nếu bạn định thi, hãy khám sức khỏe và trao đổi với bác sĩ trước khi chuẩn bị.

Câu hỏi thường gặp

Open bodybuilding là gì?

Đó là hạng nam kinh điển của IFBB Pro League. Vận động viên làm 8 tư thế bắt buộc và bài tạo dáng 3 phút, vòng chấm và vòng chung kết mỗi vòng chiếm 50% điểm [1]. Người thắng Mr. Olympia ở hạng này được xem là số một thế giới [6].

212 bodybuilding là gì?

Đây là hạng nam riêng, cùng 8 tư thế như Open, vòng chấm chiếm 100% điểm [1]. Trang luật không ghi giới hạn cân của hạng này nên bạn cần kiểm lại luật của giải cụ thể [1].

Bodybuilding nữ là gì?

Đó là hạng Women’s Bodybuilding, chấm khối cơ qua 7 tư thế bắt buộc và bài tạo dáng 3 phút [1]. Ms. Olympia, giải nữ danh giá, bắt đầu khoảng năm 1980 [5]. Các hạng nữ khác như Figure, Bikini hay Wellness chấm theo tiêu chí riêng [1].

Bodybuilding khác powerlifting thế nào?

Bodybuilding chấm hình thể: khối cơ, cân đối và độ nét. Powerlifting là môn sức mạnh, xếp hạng theo mức tạ nâng [6].

Tài liệu tham khảo

1. IFBB Pro League (2026). Pro Competition Rules. ifbbpro.com
2. IFBB Pro League (2026). About the IFBB Pro League. ifbbpro.com
3. IFBB Pro League, NPC Worldwide (2026). NPC Worldwide Rules. ifbbpro.com
4. Fair, J. (2003). Color Consciousness and the AAU Mr. America Contest, 1939-1982. Iron Game History, 8(1). Stark Center
5. Teper, L. (2006). Legendary Lady: Twenty-six Years After Winning the First Ms. Olympia, Rachel McLish Is Still Turning Heads. Iron Man Magazine. ironmanmagazine.com
6. Wikipedia. Bodybuilding. Wikipedia
7. NPC News Online. NPC, NPC Worldwide, IFBB Pro League adds the Wellness division in 2020. NPC News Online
8. Báo Đại biểu Nhân dân (2022). SEA Games 31: Việt Nam có thêm 13 huy chương vàng. daibieunhandan.vn
9. IFBB Pro League (2026). 2026 Musclecontest Vietnam Pro. ifbbpro.com