Tập gym không tập chân có sao không?
Tập gym không tập chân vẫn giúp thân trên lên cơ. Nhưng sức mạnh chân thấp gắn với vận động kém hơn khi lớn tuổi trong các nghiên cứu quan sát. Một thử nghiệm nhỏ cũng không thấy tập chân làm tay to hơn nhờ hormone. Bài này gom lại vì sao nhiều người bỏ ngày chân, điều nghiên cứu nói, và một khung tập chân gợi ý.
Vì sao nhiều người tập gym không tập chân
Ai ở phòng tập đủ lâu đều quen cảnh này: thứ Hai máy ép ngực kín người, thứ Sáu máy đạp đùi vắng tanh. Cộng đồng gọi đùa chuyện đó là “bỏ ngày chân”. Phần văn hoá này là quan sát thường thức, không có số liệu đi kèm.
Có ba lý do hay gặp nhất.
- Mệt. Squat hay deadlift nặng khiến nhiều người thở dốc hơn hẳn một buổi tập tay.
- Đau cơ sau tập. Đùi đau tới mức xuống cầu thang cũng khó. Nếu bạn thắc mắc cơn đau đó là gì, bài về đau cơ sau tập (DOMS) giải thích cơ chế thật.
- Ưu tiên vùng dễ thấy. Ngực, vai, tay hiện ra ngay khi mặc áo ngắn tay. Chân thường nằm sau lớp quần dài.
Câu hỏi là bỏ chân có cái giá nào không.
Tập chân có làm tay to hơn nhờ hormone không?
Một lập luận khá phổ biến: buổi squat nặng làm testosterone, hormone tăng trưởng và IGF-1 tăng tạm thời. Vì thế cả cơ thể được “bơm” theo, kể cả tay. Nghe hợp lý, và đã có người đem ra thử.
Nhóm của West thử đúng giả thuyết này trên 12 nam thanh niên khoẻ mạnh, tuổi trung bình 21,8 [1]. Mỗi người tập hai tay trong 15 tuần theo hai điều kiện. Một tay chỉ tập cơ gấp khuỷu (bắp tay trước). Tay còn lại tập y hệt, rồi nối ngay một khối lượng lớn bài tập chân để đẩy hormone lên cao.
Hormone tăng rõ sau điều kiện có tập chân: hormone tăng trưởng, IGF-1 và testosterone đều tăng có ý nghĩa thống kê (P < 0,001). Nhưng diện tích cắt ngang cơ tay tăng 12% ở tay không kèm tập chân và 10% ở tay có kèm. Hai mức này không khác biệt đáng kể. Sức mạnh cũng không khác [1].
Kết luận của nghiên cứu: hormone tăng sau buổi tập nặng không làm cơ tay to hơn hay mạnh hơn. Giới hạn: chỉ 12 nam trẻ và chỉ đo cơ tay, chưa khẳng định được cho nữ, người lớn tuổi hay người tập lâu năm.
Tập gym không tập chân bỏ lỡ điều gì về sức khoẻ?
Phần này dựa trên nghiên cứu quan sát: chúng cho thấy mối liên quan, không chứng minh nhân quả. Người mạnh chân có thể khoẻ hơn về nhiều mặt khác.
Sức mạnh chân và nguy cơ tử vong
Một phân tích gộp 38 nghiên cứu, gồm 1.907.580 người và 63.087 ca tử vong, so người mạnh với người yếu [2]. Nhóm có sức mạnh duỗi gối cao hơn có nguy cơ tử vong thấp hơn 14% (HR 0,86; HR là tỉ số nguy cơ, dưới 1 nghĩa là nguy cơ thấp hơn; khoảng tin cậy 95% 0,80 đến 0,93). Với lực nắm tay, nguy cơ tử vong thấp hơn khoảng 31% (HR 0,69) [2]. Phân tích này không cho biết tập chân có kéo dài tuổi thọ hay không.
Sức mạnh chân và khả năng đi lại khi lớn tuổi
Một nghiên cứu theo dõi 2.784 người tuổi trung bình 73,6, ban đầu chưa hạn chế vận động, trong trung vị 5,90 năm [3]. Lực duỗi gối tính trên cân nặng dưới 1,13 Nm/kg ở nam và dưới 1,01 Nm/kg ở nữ gắn với nguy cơ cao bị hạn chế vận động nặng. Nhóm nguy cơ cao cũng dễ có tốc độ đi chậm hơn (HR 7,00 so với nhóm nguy cơ thấp) [3].
Một nghiên cứu khác, trên 886 người lớn tuổi, cho kết quả cùng chiều. Sức mạnh chân ban đầu cao hơn đi cùng khả năng vận động suy giảm chậm hơn. Mối liên quan vẫn còn sau khi tính tới cân bằng, chức năng phổi, nhận thức và nhiều yếu tố khác [4].
Cơ mất đi ở đâu khi già
Nhóm của Janssen chụp cộng hưởng từ toàn thân 468 người từ 18 đến 88 tuổi. Khối cơ giảm rõ sau tuổi 50, chủ yếu do giảm cơ thân dưới [5]. Đây là nghiên cứu cắt ngang, chụp một lần ở nhiều độ tuổi, không theo dõi từng người qua thời gian.
Ghép các mảnh lại, bài này suy luận như sau. Đây là suy luận của bài, không phải kết luận của riêng nghiên cứu nào. Phần cơ hao nhiều nhất khi già nằm ở chân, nơi gắn với việc đi lại. Người tập gym không tập chân suốt nhiều năm khó có chuẩn bị gì cho phần đó.
Chạy bộ hay đá bóng có thay được tập chân không?
Nhiều người bỏ ngày chân vì đã chạy bộ hoặc đá bóng cuối tuần. Vận động và tập sức mạnh là hai việc khác nhau.
Phân tích gộp 21 nghiên cứu của Wilson so tập tạ, tập sức bền và kết hợp cả hai [6]. Độ lớn hiệu ứng (ES, số càng cao thì mức tăng càng lớn) về tăng cơ là 1,23 ở nhóm tập tạ và chỉ 0,27 ở nhóm tập sức bền. Về sức mạnh, con số là 1,76 so với 0,78 [6].

Còn một chi tiết đáng chú ý. Khi kết hợp tập tạ với chạy bộ (không phải đạp xe), cả mức tăng cơ lẫn sức mạnh đều giảm có ý nghĩa. Tần suất và thời lượng tập sức bền càng nhiều thì tương quan với kết quả càng kém [6]. Về trung bình chung, nhóm kết hợp (0,85 cho tăng cơ, 1,44 cho sức mạnh) cao hơn tập sức bền đơn thuần có ý nghĩa. Tóm tắt không nêu nhóm này khác tập tạ đơn thuần có ý nghĩa. Xem thêm: cardio có làm mất cơ không.
Giới hạn: “Tập sức bền” ở đây gộp nhiều loại, không riêng chạy bộ. Tóm tắt của nghiên cứu không nhắc tới đá bóng, nên bài này không kết luận được về môn đó. Điều rút ra được: tập sức bền một mình không cho mức tăng cơ và sức mạnh như tập tạ.
Nên tập chân thế nào cho hợp lý?
Không có nguồn nào trong bài này đưa ra “mức tối thiểu cho chân”. Nhưng có hai tổng hợp lớn về cách tập tạ nói chung, đủ để gợi ý một khung hợp lý.
Phân tích mạng của Currier gộp 178 thử nghiệm về sức mạnh (5.097 người) và 119 thử nghiệm về tăng cơ (3.364 người, khoảng 47% là nữ) [7]. Kết quả: mọi cách tập tạ đều tốt hơn không tập. Về tăng cơ, xếp hạng cao nhất là nhiều hiệp, tạ nặng, hai buổi mỗi tuần (SMD 0,66 so với không tập; khoảng khả tín 95% 0,47 đến 0,85), dù các cách tập khác cũng tăng cơ khá tương đương [7]. Bài về tần suất tập mỗi nhóm cơ bàn kỹ hơn chuyện một, hai hay ba buổi mỗi tuần.
Về liều tập, phân tích gộp 15 nghiên cứu cho thấy mỗi hiệp thêm mỗi tuần gắn với mức tăng cơ lớn hơn khoảng 0,37% [8]. Khi chia thành ba nhóm (dưới 5, 5 đến 9, từ 10 hiệp mỗi cơ mỗi tuần), xu hướng có xuất hiện. Tuy vậy nó chưa đạt ý nghĩa thống kê (P = 0,074) [8].
Từ đó, bài này đề xuất một khung khởi điểm. Đây là ngoại suy từ nghiên cứu tập tạ nói chung, không phải khuyến nghị riêng cho chân.
- Tần suất: hai buổi chân mỗi tuần, thay vì dồn một buổi.
- Khối lượng: bắt đầu khoảng 5 đến 9 hiệp mỗi tuần cho mỗi nhóm cơ chính (đùi trước, đùi sau, mông) cho dễ duy trì, chia đều cho hai buổi. Đây là lựa chọn của bài, không phải ngưỡng do nghiên cứu xác định. Theo [8], thêm hiệp thì tăng cơ nhiều hơn.
- Chọn bài: một bài đẩy, một bài gập hông, một bài một chân là gợi ý của người viết để bắt đầu.
Gợi ý các bài, theo nhóm cơ:
- Đùi trước và mông: bài về squat sâu tới đâu giúp bạn chọn tầm vận động hợp.
- Đùi sau và mông: Romanian deadlift là bài gập hông kinh điển.
- Tập một chân, mỗi lần dồn tải lên một chân: Bulgarian split squat.
- Mông: hip thrust, bài tập tập trung vào cơ mông.
Những sai lầm hay gặp ở người bỏ ngày chân
- Tập chân chỉ để kích hormone cho tay. Thử nghiệm ở trên không ủng hộ điều đó [1].
- Coi chạy bộ là đủ. Tập sức bền không cho mức tăng cơ và sức mạnh như tập tạ [6].
- Dồn cả tuần vào một buổi chân thật nặng. Đau cơ sau buổi đó dễ khiến tuần sau bỏ luôn; hai buổi nhẹ hơn thường dễ giữ nhịp hơn. Đây là nhận xét thực tế, chưa có bằng chứng trực tiếp.
Nếu bạn đang đau khớp hoặc có bệnh tim mạch, hãy hỏi bác sĩ hoặc huấn luyện viên có chuyên môn trước khi tăng tạ chân.
Câu hỏi thường gặp
Tập gym không tập chân có sao không?
Thân trên vẫn lên cơ (ở thử nghiệm [1], cơ tay vẫn tăng 12% khi không kèm tập chân), nên bạn không “hỏng” ngay. Điều bạn không tập tới là sức mạnh chân, thứ gắn với khả năng đi lại khi lớn tuổi trong nghiên cứu quan sát [3][4]. Hormone tăng sau buổi tập chân cũng không bù lại cho cơ tay [1].
Tập gym không tập chân gọi là gì?
Cộng đồng tập gym hay gọi vui là “bỏ ngày chân”, tiếng Anh là skip leg day. Đây là cách nói thường thức trong phòng tập, không phải thuật ngữ khoa học.
Tập gym có nên tập chân không?
Có lý do để nên tập. Sức mạnh duỗi gối cao gắn với nguy cơ tử vong thấp hơn trong nghiên cứu quan sát (chưa chứng minh nhân quả) [2]. Mọi cách tập tạ đều hơn không tập [7]. Khung gợi ý là hai buổi mỗi tuần với khoảng 5 đến 9 hiệp cho mỗi nhóm cơ chính, tuỳ sức và lịch của bạn. Đây là gợi ý ngoại suy từ nghiên cứu tập tạ nói chung [7][8].
Tài liệu tham khảo
- West et al. (2010). Elevations in ostensibly anabolic hormones with resistance exercise enhance neither training-induced muscle hypertrophy nor strength of the elbow flexors. Journal of applied physiology. PMID: 19910330
- García-Hermoso et al. (2018). Muscular Strength as a Predictor of All-Cause Mortality in an Apparently Healthy Population: A Systematic Review and Meta-Analysis of Data From Approximately 2 Million Men and Women. Archives of physical medicine and rehabilitation. PMID: 29425700
- Manini et al. (2007). Knee extension strength cutpoints for maintaining mobility. Journal of the American Geriatrics Society. PMID: 17341251
- Buchman et al. (2007). Physical activity and leg strength predict decline in mobility performance in older persons. Journal of the American Geriatrics Society. PMID: 17697103
- Janssen et al. (2000). Skeletal muscle mass and distribution in 468 men and women aged 18-88 yr. Journal of applied physiology. PMID: 10904038
- Wilson et al. (2012). Concurrent training: a meta-analysis examining interference of aerobic and resistance exercises. Journal of strength and conditioning research. PMID: 22002517
- Currier et al. (2023). Resistance training prescription for muscle strength and hypertrophy in healthy adults: a systematic review and Bayesian network meta-analysis. British journal of sports medicine. PMID: 37414459
- Schoenfeld et al. (2017). Dose-response relationship between weekly resistance training volume and increases in muscle mass: A systematic review and meta-analysis. Journal of sports sciences. PMID: 27433992

Để lại một bình luận