Tập gym có nên ăn cơm: ăn bao nhiêu, lúc nào
Tập gym có nên ăn cơm? Có, cơm là nguồn tinh bột hợp lý cho người tập, và không có bằng chứng nào buộc bạn bỏ cơm mới lên cơ hay xuống mỡ. Điều quyết định bạn tăng hay giảm cân là tổng năng lượng ăn vào cả ngày kéo dài nhiều tuần, không phải riêng chén cơm [1].
Cơm là tinh bột, và tinh bột làm gì trong buổi tập tạ
Cơm là nguồn carbohydrate (tinh bột) chính trong bữa ăn người Việt. Cơ thể cất carb dưới dạng glycogen trong cơ và gan, rồi dùng làm nhiên liệu khi tập nặng.
Vậy ăn ít cơm có làm bạn tập yếu đi không? Một tổng quan hệ thống năm 2022 gom 49 nghiên cứu thay đổi lượng carb rồi đo sức mạnh hoặc hiệu suất tập tạ. Phần lớn nghiên cứu làm trên người tập tạ hoặc vận động viên (39/49), còn lại là người vận động giải trí hoặc chưa tập [2].
Trong 19 thử nghiệm đo tức thời, 13 thử nghiệm không thấy ăn nhiều carb giúp tập tốt hơn, 6 thử nghiệm có thấy lợi. Các trường hợp có lợi chủ yếu là khi nhóm đối chứng nhịn đói và buổi tập hơn 10 hiệp mỗi nhóm cơ [2].
Trong 7 nghiên cứu đổi lượng carb 2-7 ngày, không nghiên cứu nào thấy lợi. Trong 17 nghiên cứu dài hơn kèm tập tạ, 15 nghiên cứu cho thấy hiệu suất không phụ thuộc lượng carb [2]. Các tác giả kết luận: khi đã ăn và tập tới 10 hiệp mỗi nhóm cơ, tinh bột tự nó khó làm khác đi hiệu suất [2].
Ngoài ra có 6 nghiên cứu cho cạn glycogen trước rồi bổ sung carb. Ba nghiên cứu thấy carb cải thiện hiệu suất so với giả dược, nhất là khi tập hai buổi mỗi ngày, nhưng không thấy lợi khi đối chứng ăn cùng năng lượng [2].

Tập gym có nên ăn cơm nhiều hay cắt hẳn?
Hạn chế tinh bột kéo dài có thể có cái giá với người tập cơ [3], còn ăn nhiều carb hơn cũng không tự động giúp tập tốt hơn khi đã ăn đủ [2].
Một bài tổng quan năm 2023 về thiếu hụt carb cho rằng hạn chế carb kéo dài 8-12 tuần nhiều khả năng làm cơ nở ra ít hơn khi tập tạ. Glycogen cơ thấp kéo dài cũng làm giảm công suất kỵ khí khi chạy nước rút cường độ cao và thời gian kiệt sức trong các bài test. Sức mạnh cơ thì không bị ảnh hưởng [3].
Mức tinh bột theo cân nặng: nguồn nói gì, tính ra sao
Các nguồn bài này đã đọc không có con số g/kg riêng cho người tập tạ phổ thông.
Khuyến cáo về thời điểm dinh dưỡng của hiệp hội dinh dưỡng thể thao quốc tế nêu 8-12 g/kg/ngày là mức giúp glycogen đầy tối đa. Cùng văn bản ghi rõ glycogen cạn nhiều nhất sau tập khối lượng lớn [4]. Đây là mức tối đa hoá kho dự trữ, nhiều khả năng dành cho người tập khối lượng lớn (suy luận từ [4]), không phải mức bạn bắt buộc ăn.
Với người cân nặng 70 kg, tự tính ra 560-840 g carb mỗi ngày; bài không có nguồn nào nói người tập phổ thông cần ăn mức này. Một tổng quan về khẩu phần của vận động viên thể hình thi đấu thấy họ ăn dưới 6 g/kg/ngày. Với người 70 kg, đó là dưới 420 g (tự tính). Tác giả nhận xét mức đó thấp hơn khuyến cáo cho người tập sức mạnh. Tuy nhiên, chất lượng các nghiên cứu được đánh giá kém và phần lớn công bố trong thập niên 1980-1990 [5].
Vậy làm sao ra con số của bạn? Cách làm thực tế (không phải khuyến cáo của nguồn nào ở trên): chốt tổng năng lượng theo mục tiêu, chốt đạm, phần còn lại chia cho tinh bột và chất béo. Bài cách tính macro tăng cơ giảm mỡ đi từng bước phần này, còn lượng protein cần mỗi ngày là phần đạm.
Bài không quy một bát cơm ra gam carb, vì chưa có nguồn nào ở đây kiểm được. Hãy cân thực tế vài bữa.
Ăn cơm trước khi tập gym: nguồn nói được gì và chưa nói được gì
Các nguồn ở đây không đưa ra mốc phút cụ thể. Điều nói được: lợi ích của carb trước tập rõ hơn khi so với người nhịn đói, chứ ít rõ khi đã ăn bình thường [2]. Nếu bạn tập sáng sớm lúc bụng rỗng, buổi tập dài (trên 10 hiệp mỗi nhóm cơ) và hay hụt sức, một bữa có cơm trước đó là hợp lý, dù chưa chắc lợi ích đến riêng từ carb [2].
Bài ăn gì trước và sau buổi tập bàn riêng chuyện khoảng cách giờ và món ăn.
Ăn cơm sau khi tập gym: đạm là chính, tinh bột là phụ
Với mục tiêu tăng cơ, đạm quyết định hơn cơm. Khuyến cáo thời điểm dinh dưỡng nói đạm chất lượng cao ăn trong vòng 2 giờ sau tập kích thích tổng hợp đạm cơ mạnh. Liều thường dùng là 20-40 g mỗi lần [4].
Thêm carb vào cùng đạm có làm tăng tổng hợp cơ thêm không? Hai thử nghiệm nhỏ trên nam trẻ, dùng maltodextrin hoặc carb bổ sung chứ không phải cơm, cho câu trả lời là không:
- 9 nam ăn 25 g whey, có hoặc không kèm 50 g maltodextrin sau bài duỗi gối một chân. Tổng hợp đạm cơ không khác nhau giữa hai lần thử (đạm một mình và đạm kèm maltodextrin) [6].
- 10 nam khoẻ nhận đạm 0,3 g/kg/giờ kèm carb ở ba mức 0, 0,15 hoặc 0,6 g/kg/giờ trong 6 giờ. Tốc độ tổng hợp đạm cơ lần lượt khoảng 0,10, 0,10 và 0,11%/giờ, tức không có khác biệt đáng kể [7].
Hạn chế: cỡ mẫu nhỏ, toàn nam trẻ khoẻ, không thử với cơm, chỉ đo phản ứng tức thời [6][7].
Carb sau tập vẫn có lý do khác: nạp lại glycogen. Khuyến cáo thời điểm dinh dưỡng đưa ra chiến lược nạp nhanh: 1,2 g/kg/giờ, tự tính khoảng 84 g/giờ với người 70 kg [4]. Mức này dành cho trường hợp cần hồi phục trong dưới 4 giờ. Nếu hai buổi tập cách nhau xa hơn, nhiều khả năng các bữa cơm thường ngày đã đủ (suy luận từ mốc 4 giờ, chưa có nguồn kiểm trực tiếp).
Tập gym có nên ăn cơm trắng hay chuyển sang gạo lứt
Chỉ số đường huyết (GI) đo thức ăn làm đường máu lên nhanh thế nào. Một tổng quan về gạo cho biết gạo nói chung thường xếp vào nhóm GI cao. Con số này thay đổi theo giống gạo, cách chế biến và món ăn kèm [8].
Vì vậy, nói “cơm trắng là xấu” là quá đơn giản. GI cao đôi khi còn là thứ bạn muốn, ví dụ khi cần nạp glycogen nhanh giữa hai buổi tập [4].
Nhiều người chuyển sang gạo lứt vì đường huyết và chất xơ. Các nguồn đã đọc không so sánh trực tiếp hai loại ở người tập gym, nên bài không kết luận hơn kém. Nếu chất xơ là mối quan tâm, hãy xem bài chất xơ và tiêu hoá của người tập gym. Xơ còn đến từ rau, đậu và trái cây.
Ăn nhiều cơm có béo không
Khuyến cáo về chế độ ăn và thành phần cơ thể nói giảm mỡ cần mức thâm hụt năng lượng duy trì lâu. Tăng cơ cần mức dư năng lượng duy trì. Các kiểu ăn từ ít béo tới ít tinh bột đều có thể cải thiện thành phần cơ thể tương tự nhau [1].
Vì vậy, nếu mục tiêu là giảm mỡ, bạn không cần tránh cơm. Bạn cần mức thâm hụt hợp lý, xem thêm bài thâm hụt calo là gì và bao nhiêu là vừa. Chọn kiểu ăn nào bạn duy trì được lâu, vì nguồn [1] xem tuân thủ là yếu tố then chốt cho thành công dài hạn, cùng với việc tránh các yếu tố cản trở như thích nghi nhiệt.
Sai lầm thực tế khi ăn cơm lúc tập gym
Tập gym có nên ăn cơm hay không còn tuỳ cách bạn ăn. Hai lỗi hay gặp:
- Bỏ cơm hoàn toàn để giảm cân nhanh. Tổng quan [3] cho thấy hạn chế carb kéo dài 8-12 tuần có thể làm cơ nở ra ít hơn, nhưng sức mạnh thì không đổi. Nếu bạn thấy tập đuối khi ăn ít carb, đó là cảm nhận cá nhân, các nguồn ở đây không chứng minh.
- Ăn cơm “bù” ngay sau tập vì tin phải có insulin để cơ lớn. Hai thử nghiệm nhỏ ở trên không thấy carb làm tăng tổng hợp cơ thêm khi đạm đã đủ. Chúng không thử với cơm và không đo cơ lớn lên [6][7].
Khi nào hỏi bác sĩ trước
Các nguồn trong bài chủ yếu nghiên cứu người khoẻ mạnh. Nếu bạn có tiểu đường, tiền tiểu đường hoặc bệnh chuyển hoá khác, đừng tự chỉnh lượng cơm theo bài này. Hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Câu hỏi thường gặp
Tập gym có nên ăn cơm trắng không?
Được. Chỉ số đường huyết của gạo thay đổi theo giống, cách chế biến và món ăn kèm [8]. Còn về cân nặng, tổng năng lượng cả ngày là yếu tố chính [1]; các nguồn ở đây không so sánh các loại gạo với nhau.
Có nên ăn cơm trước khi tập gym?
Có thể thử nếu bạn tập khối lượng lớn (trên 10 hiệp mỗi nhóm cơ) khi bụng rỗng: lợi ích của carb trong các nghiên cứu chủ yếu thấy ở điều kiện đó, và chưa chắc là do riêng carb [2]. Các nguồn ở đây không có mốc giờ cụ thể.
Có nên ăn cơm sau khi tập gym?
Được, nhưng đạm mới quyết định tổng hợp cơ sau tập: hai thử nghiệm nhỏ dùng carb bổ sung (không phải cơm) không thấy thêm carb làm tăng tổng hợp cơ [6][7]. Carb sau tập chủ yếu có ý nghĩa nạp lại glycogen khi hai buổi tập cách nhau dưới 4 giờ [4]; tổng quan [2] cũng thấy lợi hơn khi tập hai buổi mỗi ngày.
Tập gym có nên ăn nhiều cơm không?
Không cần ăn quá mức năng lượng bạn cần. Mức 8-12 g/kg/ngày là mức tối đa hoá glycogen, nhiều khả năng dành cho người tập khối lượng rất lớn (suy luận từ [4]).
Tài liệu tham khảo
- Aragon AA et al. (2017). International society of sports nutrition position stand: diets and body composition. Journal of the International Society of Sports Nutrition. PMID: 28630601
- Henselmans M et al. (2022). The Effect of Carbohydrate Intake on Strength and Resistance Training Performance: A Systematic Review. Nutrients. PMID: 35215506
- Margolis LM et al. (2023). Low carbohydrate availability impairs hypertrophy and anaerobic performance. Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care. PMID: 37057671
- Kerksick CM et al. (2017). International society of sports nutrition position stand: nutrient timing. Journal of the International Society of Sports Nutrition. PMID: 28919842
- Spendlove J et al. (2015). Dietary Intake of Competitive Bodybuilders. Sports Medicine. PMID: 25926019
- Staples AW et al. (2011). Carbohydrate does not augment exercise-induced protein accretion versus protein alone. Medicine and Science in Sports and Exercise. PMID: 21131864
- Koopman R et al. (2007). Coingestion of carbohydrate with protein does not further augment postexercise muscle protein synthesis. American Journal of Physiology. Endocrinology and Metabolism. PMID: 17609259
- Kaur B et al. (2016). The Glycemic Index of Rice and Rice Products: A Review, and Table of GI Values. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. PMID: 25590950

Để lại một bình luận