Tập gym bị đau đầu: vì sao và khi nào đi khám
Tập gym bị đau đầu có thể là đau đầu khi gắng sức nguyên phát. Đa số ca loại này lành tính và tự qua đi [1], nhưng một số ít có nguyên nhân nặng. Đau đột ngột, dữ dội như sét đánh, hoặc kèm cổ cứng, yếu liệt, nói khó, là lý do để gọi cấp cứu [5][7][8].
Bài này giúp bạn phân biệt hai tình huống đó ở mức nhận biết. Nó không thay cho bác sĩ và không thể chẩn đoán từ xa cho bạn.
Tập gym bị đau đầu khi gắng sức nguyên phát là gì?
Các bác sĩ thần kinh gọi tên là đau đầu khi gắng sức nguyên phát. Đó là cơn đau đầu bị khởi phát bởi vận động mạnh mà không có tổn thương nghiêm trọng trong sọ [2].
Một tổng quan năm 2018 nhận định đa số ca là lành tính, tự khỏi và không rõ nguyên nhân [1]. Các nghiên cứu gần đây ước tính đau đầu gắng sức nguyên phát gặp ở khoảng 1% đến 26% người lớn [1]. Khoảng này rất rộng, các nghiên cứu cho kết quả khác nhau nhiều [1][2].
Khi người bệnh tới khám, đây không phải lý do thường gặp. Một chương sách tổng quan cho biết nhóm đau đầu liên quan hoạt động chỉ chiếm 1–2% lượt khám đau đầu. Đó là số liệu ở khoa thần kinh tổng quát [4]. Nhóm này gồm đau khi ho, khi gắng sức và khi quan hệ tình dục.
Cơn đau đầu khi tập nặng thường trông như thế nào?
Các nguồn mô tả khá giống nhau. Cơn đau thường nằm cả hai bên đầu và giật theo nhịp mạch [4]. Tuổi khởi phát trung bình khoảng 40 [4].
Tổng quan năm 2020 ghi nhận loại đau này gặp nhiều hơn ở nữ và hay đi kèm đau nửa đầu [2]. Một tổng quan khác lại nêu người trẻ, nam giới, khám thần kinh bình thường là các đặc điểm gợi ý dạng nguyên phát [3]. Bằng chứng về giới tính còn chưa thống nhất giữa các tổng quan [1][2][3], nên không dùng giới để tự đoán loại đau.
Nhưng đây chỉ là đặc điểm thống kê trên nhóm bệnh nhân. Chúng không cho phép bạn tự kết luận cơn đau của mình thuộc loại nào.
Tập gym nặng bị đau đầu: các yếu tố hay bị nghi ngờ
Trong phòng tập, người ta hay đổ lỗi cho vài thứ. Chưa có nghiên cứu nào đo rõ từng yếu tố này, nên phần này chỉ là kinh nghiệm phổ biến.
- Nín thở khi nâng nặng. Đau đầu do ho hay các nghiệm pháp rặn (Valsalva) là một nhóm riêng, tách khỏi đau đầu khi gắng sức [3][4]. Trong phòng tập, nhiều người cho rằng nín thở khi nâng nặng cũng góp phần, nhưng chưa thấy nghiên cứu nào kiểm chứng điều này. Nếu bạn hay nín thở, hãy xem lại cách thở khi tập tạ.
- Nóng và mất nước. Chưa thấy nghiên cứu nào đo mối liên hệ này. Uống đủ nước vẫn là thói quen tốt, xem uống nước khi tập gym.
- Thiếu ngủ. Cũng chưa có số liệu trực tiếp về yếu tố này. Ngủ đủ giúp cơ thể hồi phục, như bài giấc ngủ và phục hồi cơ bắp đã nói.
Ba điều trên chỉ là lời khuyên theo kinh nghiệm, không phải kết luận của nghiên cứu.
Tập gym bị đau đầu sau gáy: khi nào đáng lo?
Đau sau gáy đột ngột, dữ dội hoặc kèm sốt, cổ cứng là lý do để đi cấp cứu [8]. Đau nhẹ nhưng là lần đầu hoặc tái lại thì nên đặt lịch khám. Đau hoặc cứng cổ là một tiêu chí trong quy tắc bác sĩ cấp cứu đang được nghiên cứu để cân nhắc xuất huyết dưới nhện (chảy máu quanh não) [6]. Nhưng một mình nó không đủ để tự kết luận.
Quy tắc này được thử trên 2131 người lớn đến khoa cấp cứu. Họ đau đầu đạt đỉnh trong 1 giờ và không có dấu hiệu thần kinh. Trong số đó có 132 người, tức 6,2%, bị xuất huyết dưới nhện [6].
Bản rút gọn của quy tắc có 4 tiêu chí: từ 40 tuổi trở lên, đau hoặc cứng cổ, ngất có người chứng kiến, đau khởi phát lúc gắng sức. Thêm đau kiểu tiếng sét và hạn chế cúi cổ khi khám thì thành quy tắc Ottawa SAH [6]. Nhóm tác giả nhấn mạnh quy tắc còn cần thử thêm trước khi dùng thường quy [6].
Lưu ý quan trọng: quy tắc chỉ áp dụng cho nhóm bệnh nhân đó, tại bệnh viện. Bạn không dùng nó để tự đánh giá ở nhà [6].
Đau đầu kiểu tiếng sét là loại ít gặp, nhưng cần nhận ra vì có thể có bệnh nặng phía sau [5]. Chương sách tổng quan liệt kê các nguyên nhân mạch máu gồm xuất huyết nội sọ, huyết khối xoang tĩnh mạch não, bóc tách động mạch cổ và co thắt mạch não có hồi phục [5].
Dấu hiệu cần đi khám hoặc cấp cứu
Các nhóm tác giả thần kinh học đã xếp những dấu hiệu báo động thành danh sách gọi là SNNOOP10. Bác sĩ dùng danh sách này để gợi ý sàng lọc đau đầu thứ phát (đau đầu do một bệnh khác gây ra), dù chưa có nghiên cứu tiến cứu kiểm chứng [7]. Danh sách có đau khởi phát đột ngột, đau đầu mới xuất hiện và thiếu sót thần kinh. Đau bị khởi phát bởi ho, hắt hơi hay gắng sức cũng nằm trong danh sách [7].
Bạn nên đi cấp cứu ngay nếu cơn đau đầu có một trong các dấu hiệu sau.
- Đau đột ngột, dữ dội, đạt đỉnh rất nhanh, kiểu tiếng sét [5][8].
- Kèm sốt, cổ cứng (khó cúi cằm xuống ngực) [6][8].
- Rối loạn ý thức: lú lẫn, ngất, lơ mơ [6][8].
- Thiếu sót thần kinh [7][8]. Yếu hoặc liệt một bên, nói khó, nhìn đôi, mờ mắt đột ngột là các ví dụ thường gặp.
- Đau đầu bắt đầu sau khi đầu bị va đập, như tạ rơi hay ngã [7].
- Đau đầu khi gắng sức kèm đau ngực hoặc khó thở. Đau đầu có thể là biểu hiện từ xa của thiếu máu cơ tim [3].
Bạn nên sắp xếp đi khám sớm, dù không phải cấp cứu, trong các trường hợp sau.
- Đây là lần đầu bạn bị đau đầu khi tập, hoặc kiểu đau khác hẳn trước đây [1][7].
- Cơn đau tái lại nhiều lần mỗi khi gắng sức. Đây là khuyến nghị thận trọng, chưa có số liệu riêng cho dấu hiệu này.
- Bạn lớn tuổi mà mới bị đau đầu khi tập. Tuổi khởi phát muộn có thể là dấu hiệu cảnh báo [1]. Quy tắc cấp cứu ở [6] cũng dùng mốc 40 tuổi, nhưng chỉ cho bệnh nhân đã đến khoa cấp cứu.
- Cơn đau kéo dài lâu hơn bình thường [1].

Bằng chứng cho các dấu hiệu báo động này còn hạn chế vì thiếu nghiên cứu tiến cứu [7].
Chưa có số liệu riêng cho nôn và buồn nôn. Tuy vậy, nếu bạn nôn nhiều kèm đau đầu dữ dội, cứ coi đó là lý do thêm để đi khám.
Đau đầu kiểu tiếng sét nghĩa là gì?
Đây là cơn đau đột ngột, dữ dội, đạt cường độ tối đa gần như tức thì. Bạn sẽ nhớ chính xác giây phút nó xuất hiện. Hãy coi đó là cấp cứu, không chờ qua đêm xem có đỡ không [5][8].
Lý do: bác sĩ phải loại trừ xuất huyết dưới nhện trước tiên [5]. Một hướng dẫn cho bác sĩ gia đình ghi rằng cần chụp cắt lớp sọ não trước [8]. Nếu kết quả bình thường, vẫn có thể cần chọc dò dịch não tủy [8].
Có một dạng đau đầu kiểu tiếng sét nguyên phát [5]. Nhưng đó là kết luận của bác sĩ sau thăm dò, không phải điều bạn tự quyết.
Đang tập gym mà bị đau đầu thì làm gì?
Việc đầu tiên đơn giản: dừng bài đang tập, đặt tạ xuống an toàn và ngồi nghỉ. Đừng “gồng thêm hiệp cuối” khi đầu đang đau.
Nếu cơn đau nhẹ dần và bạn không có dấu hiệu báo động ở mục trên, bạn có thể nghỉ buổi đó. Nhờ người đi cùng ở lại với bạn.
Nếu có bất kỳ dấu hiệu báo động nào, đừng tự lái xe về. Gọi người thân hoặc gọi cấp cứu. Một cơn chóng mặt, ngất hay lơ mơ đi kèm đau đầu cần được xem như nghiêm trọng. Đọc thêm bài tập gym bị chóng mặt.
Sau buổi tập, nếu đây là lần đầu hoặc nó tái lại, hãy đặt lịch khám. Mang theo ghi chú: cơn đau bắt đầu lúc nào, đạt đỉnh nhanh hay chậm, nằm ở đâu, kéo dài bao lâu.
Sai lầm hay gặp
- Cố tập cho xong. Đau đầu lúc gắng sức là tín hiệu để dừng, không phải để chịu đựng.
- Tự đoán là do thiếu nước. Có thể đúng, nhưng với đau đột ngột dữ dội thì đoán sai rất tốn kém.
- Chờ qua đêm. Đau kiểu tiếng sét không nên chờ.
- Bỏ qua cơn đau đầu đầu tiên. Đã quen đau sau tập nên không đi khám, trong khi lần đầu hoặc kiểu đau khác hẳn đều cần được khám [1].
Câu hỏi thường gặp
Tập gym bị đau đầu sau gáy là sao?
Đau sau gáy có thể do nhiều nguyên nhân. Nếu đau đột ngột, dữ dội hoặc kèm cổ cứng, sốt, yếu liệt, nói khó, hãy gọi cấp cứu thay vì chờ [7][8]. Nếu đau nhẹ nhưng là lần đầu hoặc tái lại, hãy đặt lịch khám [1][7].
Tập gym nặng bị đau đầu có nguy hiểm không?
Phần lớn ca đau đầu khi gắng sức là lành tính [1]. Nhưng một số ít là thứ phát và có thể nghiêm trọng, nên lần đầu hoặc đau không điển hình đều cần được khám [1][3].
Tập gym bị đau đầu buồn nôn thì làm gì?
Hãy dừng tập và ngồi nghỉ. Nếu có thêm đau đột ngột dữ dội, cổ cứng, yếu liệt, nói khó, ngất hay lú lẫn thì gọi cấp cứu [7][8]. Nếu chỉ buồn nôn thoáng qua rồi hết mà đây là lần đầu, bạn vẫn nên đặt lịch khám.
Đang tập gym bị đau đầu có nên tập tiếp?
Không. Hãy dừng, đặt tạ xuống an toàn và nghỉ. Nếu cơn đau nhẹ dần và không có dấu hiệu báo động, hãy nghỉ hết buổi. Nếu đau lần đầu hoặc tái lại, hãy đi khám [1].
Tài liệu tham khảo
- Sandoe CH et al. (2018). Exercise Headache: a Review. Current neurology and neuroscience reports. PMID: 29675548
- Upadhyaya P et al. (2020). Primary Exercise Headache. Current neurology and neuroscience reports. PMID: 32296942
- González-Quintanilla V et al. (2023). Update on headaches associated with physical exertion. Cephalalgia. PMID: 36786294
- Pascual J et al. (2010). Primary cough headache, primary exertional headache, and primary headache associated with sexual activity. Handbook of clinical neurology. PMID: 20816446
- Linn FH (2010). Primary thunderclap headache. Handbook of clinical neurology. PMID: 20816448
- Perry JJ et al. (2013). Clinical decision rules to rule out subarachnoid hemorrhage for acute headache. JAMA. PMID: 24065011
- Do TP et al. (2019). Red and orange flags for secondary headaches in clinical practice: SNNOOP10 list. Neurology. PMID: 30587518
- Viera AJ et al. (2022). Acute Headache in Adults: A Diagnostic Approach. American family physician. PMID: 36126007

Để lại một bình luận