Tập gym bị chóng mặt: vì sao, khi nào đi khám
Tập gym bị chóng mặt hay được nhắc cùng huyết áp dao động nhanh. Người ta nói tới nín thở lúc gồng nặng và dừng đột ngột sau hiệp tập. Nhiều trường hợp chóng mặt sau khi dừng tập thoáng qua, nhưng chưa có số liệu riêng cho người tập gym. Ngất ngay trong lúc đang gắng sức là tín hiệu cần đi khám tim [6].
Bài này chỉ ở mức giáo dục và nhận biết, không thay bác sĩ.
Tập gym bị chóng mặt: những nguyên nhân hay được nhắc tới
Có bốn nhóm nguyên nhân hay được nhắc tới: nín thở rặn khi nâng nặng, dừng hoặc đổi tư thế quá nhanh sau khi gắng sức, tập khi đói hoặc thiếu năng lượng, và nóng, mất nước hoặc buổi tập quá nặng gây buồn nôn.
Nín thở rặn khi nâng nặng
Khi nâng tạ nặng hoặc tập tới sát giới hạn, nhiều người nín thở và rặn mà không chủ ý. Một bài tổng quan trên tạp chí chuyên ngành sức mạnh cho biết nghiệm pháp này khó tránh khi nâng trên 80% mức tối đa. Nó cũng khó tránh khi nâng nhẹ hơn nhưng tập tới lúc không nhấc nổi nữa [1].
Cũng bài tổng quan đó ghi nhận nín thở rặn làm tăng áp lực trong ổ bụng, có thể giúp thân người cứng vững hơn. Huyết áp cũng tăng theo. Tuy vậy, các tác giả kết luận rằng nguy cơ sức khoẻ của việc này vẫn chưa được xác nhận [1].
Bài tổng quan không nói nín thở gây choáng như thế nào. Vì vậy mối liên hệ này mới là suy luận, chưa được đo trong phòng tập.
Cách dễ làm là học lại nhịp thở và gồng core đúng cách. Bài cách thở khi tập tạ đã nói riêng về chuyện này.
Tập “tới lực kiệt” ở mọi hiệp buộc bạn rặn nhiều hơn. Nếu mục tiêu của bạn là tăng cơ, bạn có thể để dư một vài lần lặp. Bài tập tới lực kiệt có cần không đã phân tích chuyện này.
Dừng đột ngột hoặc đứng dậy quá nhanh sau tập
Đây là kiểu chóng mặt nhiều người tập từng gặp. Bạn xong hiệp squat, đặt tạ xuống, đứng thẳng rồi thấy tối sầm mắt vài giây.
Một bài tổng quan về huyết áp sau tập mô tả rằng khi cơ chân ngừng co bóp, “bơm cơ” đẩy máu về tim cũng mất đi, và huyết áp tụt sau tập. Các tác giả ước tính 50 đến 80% người khoẻ mạnh xuất hiện dấu hiệu tiền ngất nếu bị nghiêng đầu cao 15 phút ngay sau gắng sức [2].
Đây là ước tính từ bài kiểm tra nghiêng người trong phòng thí nghiệm, không phải từ việc đứng dậy ngoài đời, và tiền ngất chưa phải là ngất.
Một tổng quan khác viết về người gục sau khi kết thúc chặng chạy dài. Họ cho rằng nguyên nhân chính là tụt huyết áp tư thế thoáng qua vì máu dồn xuống chân khi người chạy dừng lại [3]. Bối cảnh là chạy bền chứ không phải tập tạ, nên áp sang phòng gym là ngoại suy.
Vì vậy sau hiệp nặng, đừng đứng im rồi bật dậy. Đi chậm vài phút, cử động bắp chân, hạ nhịp dần (các động tác kích hoạt bơm cơ thường được thấy là có lợi [2]) trước khi sang phần giãn cơ sau khi tập gym.
Thời điểm là điểm then chốt. Ở người chạy bền, gục ngay sau khi dừng chủ yếu do máu dồn xuống chân, nhưng vẫn phải loại trừ nguyên nhân nguy hiểm trước [3]. Còn ngất xảy ra trong lúc đang gắng sức được coi là triệu chứng báo động bệnh tim [6].

Đói, thiếu năng lượng và chuyện đường huyết
Nhiều người đổ chóng mặt cho “tụt đường”. Một tổng quan về ăn tinh bột trước tập ghi nhận vận động viên có thể có triệu chứng giống hạ đường huyết sau khi ăn. Các triệu chứng này hiếm khi gắn với đường huyết thấp thật [4].
Nguồn này không nghiên cứu người tập lúc đói, nên không cho biết cảm giác choáng lúc đói có do đường huyết hay không. Tác giả khuyên nên tiếp cận theo từng người [4]. Bài không kết luận về nhóm tập gym nhịn đói vì chưa có nguồn đánh giá trực tiếp.
Nếu tập gym bị chóng mặt mỗi lần tập lúc đói, có thể thử ăn nhẹ trước buổi tập. Bài ăn gì trước và sau buổi tập gợi ý cách chọn bữa nhẹ. Nếu vẫn lặp lại dù đã ăn, đừng cho là do đói nữa, và hãy hỏi bác sĩ.
Người có tiểu đường nên hỏi bác sĩ về việc ăn và tập, vì nguồn [4] không nghiên cứu nhóm này.
Nóng, mất nước và buồn nôn khi tập nặng
Bài này chưa tìm được nguồn đủ tốt đo trực tiếp ở người tập tạ, nên không nêu con số cho nhóm nguyên nhân này.
Bài uống nước khi tập gym bàn về lượng nước hợp lý và thời điểm uống.
Còn buồn nôn thì sao? Một tổng quan hệ thống gồm 231 nghiên cứu cho biết tập cường độ cao hoặc kéo dài có thể gây buồn nôn, tiêu chảy và đau bụng. Cơ chế được nêu là giảm tưới máu tạng và tăng tính thấm ruột. Tình trạng nước, thói quen ăn và bệnh tiêu hoá sẵn có đều ảnh hưởng [5]. Nguồn này nói về triệu chứng tiêu hoá, không đo chóng mặt.
Nếu buồn nôn kèm chóng mặt lặp lại hoặc kèm dấu hiệu ở mục dưới, đừng tự gán cho “tập nặng quá”.
Bị chóng mặt khi tập gym thì làm gì ngay
Ở mức an toàn chung, bạn làm theo các bước sau.
- Dừng bài đang tập và đặt tạ xuống an toàn.
- Ngồi xuống hoặc nằm, nhờ người ở gần ngồi cạnh, không đứng cố.
- Khi đỡ hơn, uống vài ngụm nước và nghỉ lâu hơn.
Tổng quan về gục sau gắng sức mô tả xử trí tại chỗ gồm uống nước và nằm kê cao chân, chỉ sau khi có người y tế loại trừ nguyên nhân nguy hiểm [3]. Ở phòng tập bạn không có bước loại trừ đó, nên đừng quay lại tập tiếp trong buổi hôm đó (lời khuyên an toàn chung của bài).
Tập gym bị chóng mặt: dấu hiệu cần đi khám hoặc gọi cấp cứu
Danh sách này dựa trên các nguồn đã đọc, không đầy đủ và không dùng để tự chẩn đoán.
- Ngất thật sự, mất ý thức dù ngắn. Ở vận động viên, phần lớn cơ chế ngất lành tính, nhưng ngất khi gắng sức nên được xem là triệu chứng báo động của bệnh tim nền, và mọi vận động viên bị ngất đều cần được thăm khám tim kỹ [6].
- Ngất ngay trong khi đang gắng sức, chứ không phải sau khi dừng. Nguồn [6] coi ngất do gắng sức là triệu chứng báo động của bệnh tim nền ở vận động viên. Chóng mặt lặp lại giữa lúc tập mà không ngất thì nên hỏi bác sĩ (khuyến nghị của bài, không gán cho nguồn).
- Choáng hoặc gần ngất lặp lại, nhất là khi người thân từng chết đột ngột vì bệnh tim. Trong khảo sát 87 gia đình trả lời có nạn nhân ngừng tim đột ngột ở người trẻ (tuổi trung bình 16), 30% từng có choáng váng hoặc gần ngất. Có 24% từng ngất hoặc co giật mà chưa được chẩn đoán là bệnh tim, và 27% có người thân chết đột ngột trước 50 tuổi vì bệnh tim [7]. Đây là khảo sát hồi cứu ở nhóm trẻ, không dùng để ước tính nguy cơ của bạn.
- Yếu mặt, yếu tay hoặc yếu chân, nói khó, mất thị lực. Khảo sát cộng đồng ở Leicester (Anh) cho thấy người dân nhận ra yếu mặt, yếu tay, nói khó khá tốt, còn yếu chân và mất thị lực bị nhận ra kém [8]. Nếu có các dấu hiệu này, hãy gọi cấp cứu ngay (khuyến cáo chung, không phải kết luận của khảo sát).
- Đau ngực, khó thở, tim đập loạn khi tập. Bài này chưa tìm được nguồn đủ tốt để nêu số liệu cho nhóm này, nhưng đây là lý do nên đi khám sớm nếu xuất hiện khi tập.
- Gục xuống không tự đứng hay đi được. Nguồn [3] nêu ngừng tim, đột quỵ nhiệt do gắng sức và hạ natri máu là những nguyên nhân phải loại trừ trước khi coi đó chỉ là choáng sau tập.
Người có bệnh tim, huyết áp, tiểu đường hoặc từng ngất nên hỏi bác sĩ trước khi tập nặng.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao tập gym bị chóng mặt?
Tập gym bị chóng mặt hay được nhắc cùng nín thở rặn, dừng đột ngột, đói hoặc nóng. Phần có nguồn rõ nhất là dừng đột ngột khiến máu dồn xuống chân [2][3]. Nín thở rặn làm tăng huyết áp [1], nhưng liên hệ với chóng mặt mới là suy luận. Đói hoặc nóng chưa có nguồn trực tiếp trong bài này. Ngất khi gắng sức cần bác sĩ phân biệt [6].
Tập gym xong bị chóng mặt buồn nôn là sao?
Tập cường độ cao hoặc kéo dài có thể gây buồn nôn [5]. Nếu hai triệu chứng này lặp lại, kèm ngất, đau ngực hoặc khó thở, hãy đi khám thay vì chờ.
Tập gym bị hoa mắt chóng mặt có nguy hiểm không?
Ở người chạy bền, gục ngay sau khi dừng chủ yếu do máu dồn xuống chân [3], và ở vận động viên bị ngất, phần lớn cơ chế là lành tính [6]. Ngất ngay trong khi gắng sức được xem là dấu hiệu báo động, cần khám tim [6]; chóng mặt lặp lại giữa lúc tập thì nên hỏi bác sĩ. Khi nghi ngờ, hãy hỏi bác sĩ.
Bị chóng mặt khi tập gym thì nên làm gì?
Dừng tập, đặt tạ xuống, ngồi hoặc nằm và nhờ người ở gần. Khi đỡ thì uống nước và nghỉ thêm; nguồn [3] xử trí vậy chỉ sau khi đã loại trừ nguyên nhân nguy hiểm, nên đừng tập tiếp trong buổi đó. Đi khám nếu bạn ngất [6]. Gọi cấp cứu nếu có dấu hiệu đột quỵ như yếu mặt, yếu tay hoặc chân, nói khó, mất thị lực [8]. Đau ngực hoặc khó thở khi tập thì nên đi khám sớm.
Tài liệu tham khảo
- Hackett DA et al. (2013). The Valsalva maneuver: its effect on intra-abdominal pressure and safety issues during resistance exercise. Journal of Strength and Conditioning Research. PMID: 23222073
- Halliwill JR et al. (2014). Blood pressure regulation X: what happens when the muscle pump is lost? Post-exercise hypotension and syncope. European Journal of Applied Physiology. PMID: 24197081
- Asplund CA et al. (2011). Exercise-associated collapse: an evidence-based review and primer for clinicians. British Journal of Sports Medicine. PMID: 21948122
- Jeukendrup AE et al. (2010). The myths surrounding pre-exercise carbohydrate feeding. Annals of Nutrition and Metabolism. PMID: 21346333
- Al-Beltagi M et al. (2025). Exploring the gut-exercise link: A systematic review of gastrointestinal disorders in physical activity. World Journal of Gastroenterology. PMID: 40539198
- Vettor G et al. (2015). Syncope as a Warning Symptom of Sudden Cardiac Death in Athletes. Cardiology Clinics. PMID: 26115828
- Drezner JA et al. (2012). Warning symptoms and family history in children and young adults with sudden cardiac arrest. Journal of the American Board of Family Medicine. PMID: 22773708
- Robinson TG et al. (2013). The face arm speech test: does it encourage rapid recognition of important stroke warning symptoms? Emergency Medicine Journal. PMID: 22764171

Để lại một bình luận